26 Ocak’ta Davos’ta William Gates’in “hayır işlerinde” figüranlık yapan Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-Mun’a, bir hafta sonra Gazze Şeridi’nde Filistinlilerden taşlı-ayakkabılı protesto.

Amerikancadan tercüme, “büyük resim” mi deniyor ne; bazen ona bakmak çok faydalı.

“Daha da gelmem”le birlikte düşünün, Fatih Projesi’yle birlikte düşünün… Resim büyük ya, anımsattığı çok oluyor haliyle.

Davos, mutad toplantı nedeniyle yine bir foseptik çukuru halinde birkaç gündür; okuyoruz aktarılan kadarını.

TÜSİAD üyesi ve Hürriyet yazarı Ertuğrul Özkök de orada. Köşesinden, izlenim yazmış.

Yazısının “Evet Davos’un ciddi kulisleri böyle” dediği yere kadarki kısmında ciddi olan nedir, dişe dokunur ne vardır, okuyanın insafına, değerlendirmesine bırakıyorum. Hemen ardından eklemiş: “Şimdi gelelim gecenin asıl sürprizine.” Hadi gelelim!

“Bill Gates’in kurduğu yardım kuruluşu olan ‘Global Fund’ın çerçeveli yemeğine bir uğrayayım” demiş Özkök ve “iyi ki uğramış”mış.

Bence de isabet olmuş, çünkü William Gates’i önemserim; yaşamının farklı cephelerine Özkök kaleminden bile olsa, kısa bakışlar atmanın zararı olmuyor. Gates’in, kendisine yenilerde yakıştırılan “hayırsever” (”philanthropist” diyorlar İngilizce) sıfatının gereklerini yerine getirirkenki çevresini biraz tanımak, iyi bir şey ne de olsa. Hayırseverliğe giriş dersi olarak da okunabilir.

Özkök yazıyor: “Kapıda eski İngiltere Başbakanı Tony Blair ve eşiyle karşılaştık. Onlar da Rebekah Brooks’un iyi arkadaşı olduğu için, bir süre yeni doğan çocuğunu konuştuk.” Blair çifti gibi, Özkök’ün de “iyi arkadaşı” olan bu Rebekah Brooks, hatırlayalım, gizli telefon dinletmeleri nedeniyle başı belaya girip, işi bırakmak zorunda kalan, Rupert Murdoch adlı medya patronunun bir dönem sağ kolu, “manevi evladı”, pis işler müdiresi bir kişi. William Gates’in hayır işinin yemek daveti kapısında, davetlilerden üçü bu ortak arkadaşlarının yaptığı doğumdan falan konuşuyorlar. Filantropi böyle bir şey: yoğun duygusal ortam daha girişte insanları etkilemeye başlıyor, kriminal ahbaplar hatırlanıyor.

Özkök yazıyor: “Tam o sırada kapıdan biri girdi ki ne diyeceğimi şaşırdım. Rolling Stones’un efsane solisti Mick Jagger… Bütün hayatım boyunca beni en çok etkileyen müzisyen…” Öyle diyorsa, etkilemiştir; orası benim konum değil. Ama, Rolling Stones konserinde olmadığımıza göre ve Özkök’ün hayran hayran Jagger’ın pembe gömleğinden, kırmızı spor ayakkabılarından, “Çok ‘cool’ bir adam” oluşundan söz etmesinden de anlaşılacağı gibi konu müzik dışına zaten kaymış, “davetli bir kişi” olarak Jagger bahsine gelmiş madem: Bu şahıs müptezelin biridir. Bana inanmayın bu konuda, ben az bilirim de; örneğin Keith Richards adamını biraz bilir herhalde; kitabını yazmış konunun! Bu Mick Jagger, Microsoft’a, Windows 95′in pazarlama kampanyasında kullanmaları için şarkı satmamış mıydı, milyon dolarları cebe indirip? Satmıştı. İşte şimdi de, Gates’in bir başka tanıtım etkinliğinde boy gösteriyor, konu mankenliği yapıyor. Yukarıda da görmüştük, filantropi çevrelerinde ahbaplıklar sağlam oluyor.

Özkök yazısının ilerleyen kısımlarında anlatıyor: “Yemeğin sonuna doğru, Global Fund’ın pazarlama direktörü Claudia Gonzales kulağıma eğildi ve ‘Sakın ayrılma, buradan ilginç bir yere gideceğiz’ dedi. Gece yarısına doğru birlikte çıktık ve kaldığım Schatzalp Oteli’nin arkasındaki şaleye gittik. Orada küçük bir salonda beni hayatımın en büyük sürprizlerinden biri bekliyordu. ‘Rolling Stones’un kuruluşunun 50. yıldönümü partisi’ yapılıyordu. Otuz kişilik küçük bir partiydi.” “Global Fund” dediği, William Gates’in “hayır kuruluşu”. Hayır işinde “pazarlamacı” çalıştırılması kulağınıza garip gelirse, takılmayın fazla; filantropi işlerine sizin aklınız ermez. İyi ama Gates’in bu hayır pazarlamacısı, elin adamının grubunun yaşgünü için niye masalardan adam topluyor, kafasına göre? Ona ne? Türkçesi, bu defa da Rolling Stones adını, geçmişini pazarlıyor bu kadın, patronu namına. Biricik filantropi; sen ne yüce bir şeymişsin! Zaten öte türlü, Rolling Stones’un 50. yılı kutlanacak ve ona da hepi topu 30 kişi çağrılacak ve onlardan biri de Ertuğrul Özkök olacak, ha! Diğerleri de Arthur Sulzberger, Jill Abramson, hele hele Kai Diekmann gibiler olacak! İşin aslı: Claudia Abla, sadece yemeğe katılmasını sağlamakla Mick Jagger’ın etinden, sütünden gereğince faydalanamadıklarını düşünüyor; bastırıp parayı bir dağ köşkü kiralıyor, otuz kişi doldurup içeri; biraz içki, biraz müzikle eğlendirmek istediği insanlara Mick Jagger satıyor. Ama yalan yok, pazarlama elemanı cevval. Ben William Gates’in yerinde olsam, bunu elden çıkarmamaya gayret ederim. Jagger, zaten bu işlere itirazı olan bir tip değil; anlaşılan. Uzatmayalım: Jagger da böyle bir konuk işte.

Dağ köşkünden tekrar yemeğe dönüp, Özkök’den dinleyelim:

“Biraz sonra yemek başladı. Birinci masada Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Ban Ki-moon, Bill Gates, Tony Blair’in eşi ve Georges Soros oturuyor. Onun hemen yanındaki masanın başında ben oturuyordum. Sol yanımda Norveç Kralı, sağ yanımda ise eşi vardı. Hayatımda bu kadar sempatik ve alçakgönüllü iki insan görmedim. Ben daha otururken, çok sıcak bir ifadeyle merhaba dediler. Arkamdaki masada Mick Jagger oturuyordu. Biraz sonra fırsatını bulup o masaya geçtim.”

Birleşmiş Milletler dediklerinin ne menem bir teşkilat olduğu, başına hiç şaşmadan ne karakterde şahıslar getirildiği zaten belli; Ban Ki-moon da yakışmış yemeğe. Soros için hiç bir şey demiyorum, ne söylesem eksik olur; değerlendirmenize bırakıyorum. Fotoğrafta da göreceksiniz, William Gates sağına oturtmuş George Soros’u. Ağaya saygı, o derece.

Geçerken söylemiş olayım: Birleşmiş Milletler Web sitesine inanılırsa, yemek davetine Ban Ki-moon ve William Gates birlikte evsahipliği yapmış. Protokolünüzü sevsinler! Yemek William Gates’in yemeği. Davetiyeye Ban Ki-moon’un adını, “BM Genel Sekreteri” ünvanı gösterişli olur diye yazmışlardır. Bizde de oluyor ya: Cumhurbaşkanımızın himayelerinde… O hesap. BM Web sitesinden başka “ortaklaşa evsahipliği”ni ciddiye alıp da yazan yok ha. O protokolün bir iyi yanı şu oldu: Yemekten üç dört kare fotoğraf, BM Web alanında bulunuyor. Basına fotoğraf çekme izni verilmemiş; belli. Nihayetinde, Gates davet sahibi, Soros da onun sağında oturuyor.

İyi hoş da, Ertuğrul Özkök’e niye Pinokyo Burunlu dedim başlıkta? Şundan: Özkök’ün solunda bir adam, sağında onun karısı oturuyormuş ya; hani Özkök hayatında bu kadar sempatik insanlar görmemişmiş. Özkök’e “merhaba” diyen çift canım. Kim onlar? Özkök’e kalırsa, “Norveç Kralı ve eşi”. Bana kalırsa, değil. O gün kralın eşi (kraliçe diyelim artık şu kadına; Kraliçe Sonja) memleketinde Kanada’yla ilgili bir resim sergisi açılışındaydı. Adam o gün ne yapıyordu bilemem; bir gün önce kayak yarışı mıdır nedir, öyle bir etkinlikte olduğu için, muhtemelen, sarayda yorgunluk atıyordu.

Fotoğrafta o sandalye görünmüyor, Özkök’ün gerçekten o yemekte olduğu ve sağında solunda Norveç kraliyet ailesinden birilerinin oturduğu varsayımıyla yazıyorum: Ertuğrul Bey’in solundaki kişi Norveç Veliaht Prensi Haakon, sağındaki de onun karısı Mette-Marit. Prens, Davos tezgahının “gençlik örgütü” gibi bir zımbırtıyla uğraşıyor; Türkiye’den Egemen Bağış, Özlem Denizmen gibi kişilere “Genç Küresel Lider” sıfatları dağıtıyorlar. Karısı, biraz saf gibi, Twitter’ın hoşluklarını keşfetme sürecinde olduğunu, William Gates’in ne kadar iyi bir insan olduğunu falan anlatıyor gazetecilere. Çift bu. Ortada kral yok, kralın eşi yok; var da, onlar Oslo’da. “Bir gün, sağımda kraliçe, solumda kral; lâflıyoruz; sonra ben bunlardan sıkıldım; arka masadaki şarkıcının yanına geçtim” durumu söz konusu değil.

Bu uydurmayı yazan da, davetlilerden TÜSİAD üyesi ve büyük gazeteci olanı.

Hepiniz birbirinize o kadar yakışıyorsunuz ki!

Not 1: Özkök’ten yaptığım alıntılarda, orijinal yazıda her cümle bir paragrafa dönmüş düzeni bozdum. Bitiştirdim. Alıntı raconuna uymuyor belki ama geri zekalılar tarafından geri zekalılara uygun istifte yazılmış yazıları böyle alıntılayacağım. Öte türlü, yere yazık oluyor.

Not 2: Yemek, gerçek filantroplara yaraşır bir sadelikte cereyan etmiş gibi. Özkök’un olduğunu düşündüğümüz yerin önünde, onunla çağla kral ve çağla kraliçenin orta yerine bakarsanız masadaki tek yiyeceğin, küçük bir tabak domates dilimleri ortasına iki kaşık haydari gibi bir şey olduğunu görebilirsiniz. Kendi sorunlarımı unuttum, adamlara üzüldüm. Burada üçüncü sınıf pavyonlarda daha iyi ve bol meze var. Gates’le Soros’un masa da aynı. Adamlar yumruk mezesiyle içiyor şarabı. Ama, helal olsun; hayırsever yemeği böyle olmalı. Pazarlamacı Abla, o kısmı doğru ayarlamış.

Not 3: Sayın Özkök, siz o “henüz kraliçe olmamış ama muhtemelen ileride olacak” kadını bir daha gördüğünüzde söyleyin, saçı her ne renkse, sarıya (veya daha sarıya) boyatmaktan vaz geçsin. Norveç gibi yerde, sarıysan sarısın zaten, tonunu elleme; değilsen, daha iyi, doğal olarak değişiksin. Yapmasın öyle. Boyaya vereceği parayı, hayır kumbarasına katsın. Bak kocası hesabî adam; akşam yemeğine giderken gündüz giydiği ceketi, gömleği bile değiştirmiyor.

Ortun Kartın arkadaşımız İşçilerin kanıyla üretilen iPad başlıklı yazıma yorum yaptı; teşekkür ediyorum. Şöyle yazdı: “Burada daha önemlisi Foxconn sadece iPad için mi üretim yapıyor? Yoksa her aldığımız netbook, notebook ve tablet PCnin de içindeki parçaların ana üreticisi değil mi?”

Yorumunun altına, “Son derece geçerli bir soru. Yazı sonuna bu konuya bakışıma ilişkin bir ek yazıyorum” diye not düşmüştüm. Sonra baktım, o ek epey uzadı ve epeydir yazmak istediğim bir başka mecraya girdi ve sadece o soruya yanıt olmaktan çıktı; ayrı yazı yapıyorum.

Üç maddede açmayı deneyeceğim fikirlerimi:

1- İrice kapitalistler olan donanım üreticileri
a) Tamamı bakımından, işçi emeği sömürüsüne dayanıyor zaten. Kârın başka bir kaynağı yok.
b) Bunlardan bir kısmının -elimde istatistik yok ama çok önemli kısmının diyelim- insanlığın geldiği noktadaki, kapitalizm çerçevesinde dahi uyulması “norm” sayılan, işçi hakları, üretim güvenliği ve işçi sağlığı standartlarını hiç dikkate almadan üretim yapıyor oldukları belli. Bu hallerin “haber değeri taşıyan” örnekleri ortaya çıktıkça da -eh işte- haber oluyorlar. Bu noktada, “o yapıyor da beriki yapmıyor mu” diye tartışmak anlamsız. Hepsi yapıyorsa, mesele kalmamış mı olacak? Evet, bu bir “sistem sorunu” ve aşağıda Özgür Yazılımcılar’ın günlük hareket tarzı bakımından söyleyeceklerimden bambaşka çözüm yolları var; işlerin böyle yürümemesi gerektiğini düşünen kişilerin, işlerin değişmesinden çıkarı olan sınıf ve kesimlerin takip etmesi gereken yol ve yöntemler var; o tamamen ayrı tartışma.
c) Ama yine de, donanım üreticilerinin bazıları, veya zaman zaman bazıları, işçi düşmanı özellikleriyle öne çıkıyorlarsa, onlara da, “sistemin değişmesini” beklemeden, “özel ilgi” göstermek lazım. Öyle yapmak lazım ki, bu düzende de, demokratik haklardan, işçi haklarından geri gidilmesin ve yeni bir dünya için kuvvet alacağımız zeminler zayıflamasın. Apple çok çıkıyor karşımıza, bu özellikleriyle. Var bir bozukluk bu şirkette; özel bir bozukluk var.

2- Özgür olan veya olmayan yazılımla ilgilenen kişilerin, yazılım üretme veya ondan keyif alma araçlarının da kimler tarafından, ne pahasına, nasıl üretildiğine ilişkin gerçeklere başka şeylere olduğundan daha fazla kulak kabartması doğal.

3- Blogumda dünyanın her sorununu çözmeye çalışmıyorum. Zaman zaman bazı siyasi ve ideolojik çeşitli konulara temas etsem de, her konuya değiniyorum sayılmaz ve zaten yazdığım yazı sayısı da pek az. En çok Özgür Yazılım’a ve haliyle karşıtlarına değiniyorum. Bu çerçevede, özellikle son dönemde, Steven Jobs öldükten sonra diyelim, Apple’a, bu şirketin ürünlerine ve işleyişine dair daha yoğunlukla yazdım. Yazdıkça da açılıyorum belki ve bu özel konuda daha da yazacağım gibi duruyor. Benim notlarım bitmiyor, Apple’ın her gün yeni bir insanlık düşmanı eylemi ortaya çıkıyor.

Yukarıda değindiğim bir önceki yazım da, bu dediğim özel merak çerçevesinde hazırlandı.

Steven Jobs öldükten sonra, burjuva basınından, dünya egemenleri kanadından güzellemeler ve sümük-mendil sesleri yükseldi. Beklenen şey. Geniş kitlelerden bu soytarılığa kapılanlar da çok oldu. Hüzün verici ama çok beklenmedik iş değil. Düzen sırf sopayla yürümez, ikna ve ideolojik hegemonya şarttır; buna bile ikna ettiler çok zavallıyı. Nihayetinde, adam için ağlayan da çok oldu ve şirketinin bokunda boncuk bulan da çok oldu. Tamam.

Ama bir de şu oldu: Yolu Özgür Yazılım’la bir şekilde kesişmiş, hatta belki kendisini “Özgür Yazılım destekçisi” olarak tanımlayan kimi insandan da, kendisini insanlığın, emeğin özgür geleceğinden yana tanımlayan kimi insandan da Jobs ağlaşması, Apple güzellemesi duyduk.

Apple benim için herhangi bir donanım üreticisi değil. Donanımla birlikte sahipli yazılım üretiyor/satıyor ve Özgür Yazılım’ın önündeki en büyük engellerden biri. Benim düşmanım. Donanım alanında, yazılımdaki gibi bir özgürlük hareketi yok elbette, işlerin doğası çok farklı, donanım konusu yukarıda söz ettiğim “sistem” çözümüne bağlı büyük ölçüde ama yazılımdaki özgürlük hareketi, bugünden çok ileri mevziler elde etme olanağına sahip ve elde ediyor da.

Dolayısıyla, bu mücadelenin içindeyken, ben, Özgür Yazılım’ın hedeflerine, düşmanlarına her zaman ayrı bir dikkat göstereceğim. Göstermeye gayret ediyorum. Sahipli yazılımın ağababalarından biri, aynı zamanda meyve suyu üretiyorsa, o meyve suyunu içmeyeceğim örneğin. Donanım üretiyorsa, almayacağım. Hele hele, donanımla birlikte yazılımı da otomatiktan veriyorsa, hiç almayacağım. O hayali meyve suyunun içinden böcek çıkıp çıkmadığını özel olarak kontrol edeceğim; diyelim.

Her şirketin işçi düşmanı yüzünü ve uygulamalarını göz önüne sereceğiz mutlaka ama ben, kişisel olarak, bu söz ettiğim sahipli yazılım devleriyle ayrı bir uğraşacağım; gücüm yettiğince. Bu heriflere karşı karınca kararınca kampanya yapmaya çalışıyorum; çalışıyoruz.

Uzakdoğudaki her fabrikadaki işçi ölümü içimi sızlatır. Bunları blogumda yazmıyorum. Hangi birini yazayım? Ama Apple’ınkileri yazacağım. Biz de bu alanda özelleşelim, oldu olacak.

Arkasından gözyaşı döktükleri şahıs neyin nesiymiş, kurduğu tezgah nasıl işliyormuş, herkes biraz daha ve bir kere daha anlasın; fena mı?

Her uygun fırsatında, bunların tezgahlarına ve mezarlarına tüküreceğiz. Onlar bizi boğmak istiyor. Beceremezler. Biz onları boğacağız.

Sol Haber Portalı’nda 27 Ocak 2011 tarihinde yayınlanan iPad ‘kural tanımaz’! başlıklı yazının spotu ve ilk paragrafı şöyle:

Haber uzun, özenle hazırlanmış ve dileyen devamını yayınlandığı yerde okuyabilir.

Biraz baktığımda, Sol’un söz ettiği gibi bir yazı dizisinden ziyade, 25 Ocak’ta The New York Times’ın Web sürümünde ve 26 Ocak’ta da gazetenin New York baskısında -sanırım biraz değişiklikle- yayınlanan tek bir yazı varmış izlenimi edindim. Belki benim göremediğim başka bir şeyler vardır bir yerlerde. Web’de bulabildiğim -kaynak?- İngilizce yazı şuradadır.